Opnieuw ontmoeten we elkaar in een nieuwe editie van Berakhir Pekan, waarin we historische plekken en bijzondere overblijfselen uit het verleden van Indonesië bespreken. In dit artikel delen we informatie over een weinig bekend maar historisch interessant erfgoed uit de koloniale periode: het graf van een Nederlandse controleur genaamd Max Föhringer, gelegen in Segeri, in het regentschap Pangkajene en Kepulauan (Pangkep), provincie Zuid-Sulawesi.
Deze plek bevindt zich in Santaria, in Kampung Panaikang, Kelurahan Bonto Matene, Kecamatan Segeri. Volgens informatie van lokale bewoners en historische bronnen bevond zich op deze locatie vroeger een kerkhof, oftewel een begraafplaats voor Nederlanders die tijdens de koloniale periode in dit gebied woonden of werkten. Het bestaan van deze begraafplaats wordt ondersteund door oude foto’s uit Nederlandse archieven, waaronder het Tropenmuseum (1894–1919) en KITLV (1895–1908). Op deze foto’s is duidelijk te zien dat er niet slechts één graf was, maar meerdere graven die samen een kleine Europese begraafplaats vormden.
Een Nederlands Kerkhof in Santaria
Wanneer we de oude foto’s zorgvuldig bestuderen, zien we een open terrein met verschillende grafmonumenten, typisch voor Europese begraafplaatsen uit de koloniale tijd. De grafstenen en monumenten lijken stevig en monumentaal gebouwd, wat aangeeft dat de personen die hier begraven lagen waarschijnlijk belangrijke posities bekleedden in het koloniale bestuur.
Destijds was Segeri een gebied dat administratief onder het koloniale systeem viel. Europese ambtenaren werden vaak in verschillende regio’s van de archipel geplaatst om toezicht te houden op het bestuur, de economie en de lokale bevolking. Wanneer zij overleden tijdens hun diensttijd, werden zij meestal begraven in een speciaal daarvoor aangelegde Europese begraafplaats, zoals het kerkhof in Santaria.
Vandaag de dag is het moeilijk voor te stellen dat deze plek ooit een volledige begraafplaats was. De meeste graven zijn verdwenen en slechts één grafmonument is nog gedeeltelijk herkenbaar.
Het Graf van Max Föhringer en Zijn Echtgenote
Volgens lokale informatie waren er oorspronkelijk twee belangrijke graven op deze locatie. Deze werden geïdentificeerd als de graven van Max Föhringer en zijn echtgenote. Beiden zouden zijn overleden op 12 mei 1894.
Er bestaat onder de lokale bevolking een verhaal dat Max Föhringer en zijn vrouw slachtoffer waren van een moord. Tot op heden is echter niet bekend wie de dader was of wat precies de aanleiding voor deze gebeurtenis was. De details van dit incident zijn niet duidelijk gedocumenteerd in lokale overleveringen, waardoor het verhaal deels mysterieus blijft.
Wat wel zeker is, is dat Max Föhringer een belangrijke functie bekleedde in het koloniale bestuur van Nederlands-Indië.
De Functie van Controleur in Nederlands-Indië
Max Föhringer werkte als controleur, een bestuursfunctie die bestond tijdens de periode van Nederlands-Indië. Deze functie speelde een belangrijke rol binnen de koloniale administratieve structuur.
Een controleur was een Europese ambtenaar die fungeerde als schakel tussen het Nederlandse koloniale bestuur en de lokale inheemse autoriteiten. Deze positie kon uitsluitend worden bekleed door Europeanen, meestal Nederlanders, en had als doel toezicht te houden op de uitvoering van het koloniale beleid in verschillende regio’s.
Hoewel de functie niet altijd een formele plaats had in de hiërarchische structuur van het bestuur, had een controleur aanzienlijke invloed. Hij hield toezicht op lokale bestuurders en zorgde ervoor dat de belangen van de koloniale overheid werden uitgevoerd tot op het laagste niveau van de administratie.
In het administratieve systeem van Nederlands-Indië werd meestal in elk district of kawedanan een controleur aangesteld. Daaronder werkten vaak assistent-controleurs, die in kleinere administratieve gebieden zoals onderdistricten of kecamatan werden geplaatst.
De controleur had dus een belangrijke coördinerende rol in het koloniale toezicht, waarbij hij zowel politieke als economische belangen van het koloniale bestuur moest beschermen.
De Huidige Staat van het Graf
Toen wij de locatie bezochten waar het voormalige Nederlandse kerkhof zich bevond, troffen we een situatie aan die zowel verrassend als enigszins zorgwekkend was. Van de vele graven die ooit op deze plek stonden, is tegenwoordig slechts één grafmonument overgebleven, dat vermoedelijk het graf van Max Föhringer is.
Het graf van zijn vrouw en andere graven die vroeger deel uitmaakten van de begraafplaats zijn inmiddels volledig verdwenen en met de grond gelijkgemaakt. Door de jaren heen is het terrein veranderd en zijn er woningen gebouwd door lokale bewoners.
Het overgebleven graf van Max Föhringer bevindt zich tegenwoordig vlak voor de trap van een huis van een lokale bewoner. Het graf zelf is grotendeels bedekt met aarde. De oorspronkelijke grafinscriptie, die waarschijnlijk de naam en andere informatie over de overledene bevatte, is niet meer aanwezig.
Wat nog zichtbaar is, is een grafmonument in de vorm van een zuil. Boven op deze zuil staat een ijzeren kruis, dat duidelijk aangeeft dat het om een christelijk graf gaat, zoals gebruikelijk was bij Europese koloniale begraafplaatsen.
Hoewel het monument nog overeind staat, is het duidelijk dat het graf door de jaren heen weinig onderhoud heeft gekregen. De omgeving is veranderd en het graf lijkt eerder een vergeten object uit het verleden dan een beschermd historisch monument.
Historisch Erfgoed dat Aandacht Verdient
Het graf van Max Föhringer is een van de stille getuigen van de koloniale geschiedenis van Indonesië. Hoewel deze periode een complexe en vaak pijnlijke geschiedenis vertegenwoordigt, vormen dergelijke historische overblijfselen belangrijke bronnen voor het begrijpen van het verleden.
Koloniale begraafplaatsen zoals deze vertellen verhalen over de aanwezigheid van Europese bestuurders, hun rol in de lokale samenleving en de gebeurtenissen die plaatsvonden in die tijd. Ze bieden ook waardevolle informatie voor historici, archeologen en onderzoekers die geïnteresseerd zijn in de geschiedenis van Indonesië.
Helaas laat de huidige toestand van het graf zien dat veel van deze historische plekken langzaam verdwijnen of vergeten worden. Zonder bescherming en onderhoud kunnen dergelijke monumenten uiteindelijk volledig verdwijnen.
Een Oproep tot Behoud
Wij hopen dat de relevante autoriteiten, waaronder lokale overheden en erfgoedinstellingen, aandacht zullen besteden aan deze historische plek. Hoewel het graf een herinnering is aan een koloniale periode, blijft het een historisch artefact dat deel uitmaakt van de geschiedenis van de regio.
Het behoud van dergelijke plaatsen betekent niet dat men het koloniale verleden verheerlijkt, maar dat men het documenteert en begrijpt. Historische monumenten kunnen dienen als educatieve middelen voor toekomstige generaties, zodat zij de geschiedenis van hun regio beter kunnen leren kennen.
Met enige zorg, documentatie en bescherming zou het graf van Max Föhringer kunnen worden opgenomen als een klein historisch monument in Segeri. Hierdoor blijft het verhaal van deze plek bestaan en kan het bijdragen aan een beter begrip van het verleden van Zuid-Sulawesi.
Zo blijft dit eenvoudige graf, met zijn ijzeren kruis bovenop een oude zuil, een stille herinnering aan een tijdperk dat ooit een grote invloed had op het leven in Indonesië.
Een reactie posten