Indonesië heeft opnieuw een belangrijke plaats ingenomen in de wereld van de archeologie. Recent onderzoek toont aan dat de oudste grotschildering ter wereld zich bevindt op het plafond van de kalksteengrot Leang Karampuang in Maros, Zuid-Sulawesi.
De prehistorische schildering wordt geschat op een leeftijd van ongeveer 51.200 jaar. Op de afbeelding is een wild zwijn te zien samen met drie figuren die op mensen lijken. Deze ontdekking bevestigt dat het karstgebied van Maros–Pangkep een van de belangrijkste locaties ter wereld is voor het bestuderen van de oorsprong van menselijke kunst.
Breekt het vorige record van grotschilderingen
Eerder werd het record voor de oudste figuratieve grotschildering ook al in Zuid-Sulawesi gevonden, namelijk in de grot Leang Tedongnge in Pangkep. Deze schildering toont een wrattenzwijn (Sus celebensis) en werd geschat op ongeveer 45.500 jaar oud.
Uit nieuw onderzoek blijkt echter dat de schildering in Leang Karampuang nog ouder is. Tegelijkertijd werd ook de leeftijd van de beroemde jachtscène in Leang Bulu Sipong 4 opnieuw onderzocht. Deze afbeelding toont wezens die half mens en half dier lijken, terwijl ze jagen op anoa en babirusa.
Volgens de nieuwste analyse is deze schildering ongeveer 48.000 jaar oud, wat ongeveer 4.000 jaar ouder is dan eerder werd gedacht.
Voor het onderzoek namen wetenschappers kalksteenmonsters van acht verschillende punten in beide grotten. De monsters werden vervolgens geanalyseerd in het laboratorium van Southern Cross University in Australië.
Nieuwe methode voor ouderdomsbepaling
Tot nu toe gebruikten onderzoekers meestal uranium-serie analyse van kalkafzettingen om de leeftijd van grotschilderingen te bepalen.
In het recente onderzoek werd een modernere techniek toegepast: laserablatie-beeldvorming van uraniumseries, gekoppeld aan geavanceerde computersystemen. Deze methode wordt beschouwd als nauwkeuriger, sneller en efficiënter, omdat er slechts kleine hoeveelheden gesteente nodig zijn voor analyse.
Met deze technologie bleek dat de jachtscène in Leang Bulu Sipong 4, die eerder minimaal 43.900 jaar oud werd geschat, eigenlijk ongeveer 47.940 jaar oud is.
De schildering in Leang Karampuang blijkt echter nog ouder en wordt nu beschouwd als de oudste bekende figuratieve kunst ter wereld met een leeftijd van 51.200 jaar.
De staat van de schildering bij ontdekking
De schildering in Leang Karampuang werd voor het eerst ontdekt in 2017 en verkeerde toen al in een vrij slechte staat. Een deel van het oppervlak van de afbeelding was beschadigd en afgebladderd door natuurlijke processen.
Daarnaast bedekte een minerale afzetting, bekend als koraalloïde kalkvorming (ook wel “cave popcorn” genoemd), delen van de afbeelding. Hoewel deze afzettingen de schildering kunnen beschadigen, helpen ze wetenschappers tegelijkertijd bij het bepalen van de ouderdom van het kunstwerk.
Ondanks de schade zijn de vormen nog herkenbaar: een wild zwijn, waarschijnlijk Sus celebensis, en drie kleinere figuren die menselijke vormen voorstellen. Sommige van deze figuren lijken een soort stok vast te houden terwijl hun armen zijn uitgestrekt.
Bewijs dat vroege mensen al verhalen vertelden via kunst
De ontdekking geeft belangrijke inzichten in de cognitieve vaardigheden van vroege mensen. Ongeveer 50.000 jaar geleden konden mensen blijkbaar al scènes tekenen die een verhaal of gebeurtenis uitbeelden.
Dit betekent dat kunst in die tijd niet alleen decoratief was, maar ook diende als een middel om ervaringen en verhalen over te brengen.
Onderzoekers noemen de resultaten verrassend, omdat bijna geen enkel kunstwerk uit de Europese ijstijd zo oud is als de grotschilderingen op Sulawesi.
Een nieuwe kijk op de geschiedenis van kunst
De oudste bekende menselijke tekeningen zijn eigenlijk eenvoudige patronen en lijnen, ontdekt in Blombos Cave in Zuid-Afrika. Deze dateren van ongeveer 75.000 tot 100.000 jaar geleden, maar stellen geen herkenbare objecten voor.
Lange tijd geloofden veel wetenschappers dat figuratieve kunst voor het eerst in Europa ontstond, gebaseerd op beroemde grotschilderingen van dieren en handafdrukken in Europese grotten.
De ontdekkingen op Sulawesi laten echter een ander beeld zien. De schilderingen in het karstgebied van Maros–Pangkep zijn niet alleen zeer oud, maar ook complexer en narratiever dan veel Europese voorbeelden.
Dit suggereert dat de ontwikkeling van menselijke creativiteit niet beperkt was tot Europa, maar ook plaatsvond in andere delen van de wereld, waaronder Zuidoost-Azië.
Sulawesi als belangrijk centrum van prehistorische kunst
Met deze ontdekkingen wordt Zuid-Sulawesi steeds meer erkend als een van de belangrijkste regio’s voor het onderzoek naar prehistorische kunst.
Het karstgebied van Maros–Pangkep bevat honderden grotten met oude schilderingen die inzicht geven in het leven, de cultuur en de verbeeldingskracht van mensen die tienduizenden jaren geleden leefden.
De vondst van een kunstwerk dat meer dan 50.000 jaar oud is, laat zien dat mensen al in een zeer vroeg stadium van hun geschiedenis in staat waren om symbolisch te denken, verhalen te vertellen en hun ideeën uit te drukken via kunst.